Cz. I artykułu: Joga, Hatha Joga, BKS Iyengar i jego metoda

Joga

Termin joga ma wiele znaczeń, ale dwa spośród nich oddają najpełniej istotę tego systemu: ujarzmienie i zjednoczenie.
Ujarzmienie własnego ciała, zmysłów, zachcianek, popędów - nie chodzi tu jednak o wyparcie lub stłumienie, ale o zapanowanie nad nimi tak, aby nam służyły oraz pomagały w rozwoju fizycznym, psychicznym i duchowym.
Drugie znaczenie terminu joga to zjednoczenie – tego, co fizyczne, psychiczne i duchowe, zsynchronizowanie na najwyższym możliwym poziomie. Takie poddanie, aby mogło przejawić się to, co w nas najlepsze. Jest to, więc system samodoskonalenia, samodyscypliny, który ma przygotować nas do poznania swojej prawdziwej Natury oraz życia zgodnie z nią.

Genetycznie rzecz ujmując - joga to jedna z 6 wypracowanych w tradycji wedyjskiej ścieżek duchowego rozwoju (darsiana) prowadzących do wyzwolenia. Każda z tych ścieżek oparta była na pewnych założeniach natury filozoficznej. Są to założenia nierozerwalnie związane z uniwersalnymi prawami szacunku do życia i prawdy.

Podstawowym i najstarszym, z zachowanych i dostępnych nam, traktatem jogi są Jogasutry, których autorstwo w tradycji indyjskiej przypisywane jest Patańdżalemu.

W Jogasutrach definiuje się jogę jako: "citta-vrtti-nirodha", czyli powściągnięcie, powstrzymanie zjawisk, pobudzeń świadomości albo umysłu. Zgodnie z tym, joga jest metodą uciszenia niespokojnego umysłu i skierowania energii na twórcze tory. Jak potężna rzeka uregulowana systemem tam i kanałów tworzy rozległy zbiornik wodny, chroni przed suszą i dostarcza energii przemysłowi, tak poddany kontroli umysł jest rezerwuarem spokoju i wytwarza potężną energię dla duchowego rozwoju człowieka.

Patańdzali wylicza osiem stopni jogi na drodze do wyzwolenia. Są to:
•    jama (uniwersalne nakazy moralne);
•    nijama (oczyszczanie siebie poprzez dyscyplinę);
•    asana (pozycje);
•    pranajama (świadome oddychanie);
•    pratjahara (wycofanie i wyzwolenie umysłu spod dominacji zmysłów i zewnętrznych bodźców);
•    dharana (koncentracja);
•    dhjana (kontemplacja, medytacja);
•    samadhi (zjednoczenie, wyzwolenie).
Jamy i nijamy pomagają joginowi opanować namiętności i emocje, pozwalając mu na zachowanie harmonii z innymi ludźmi. Asany czynią ciało zdrowe i mocne, utrzymują je w harmonii z naturą. Dwa kolejne stopnie: pranajama i pratjahara uczą regulowania oddechu i - poprzez to - kontrolowania umysłu, pomagają uwolnić zmysły od przywiązania do obiektów pożądania. Dharana, dhjana i samadhi wprowadzają jogina w najgłębsze zakamarki jego duszy, utrzymują go w harmonii z samym sobą.

Hatha Joga

Zawarte w Jogasutrach idee i wskazania realizowano przez wieki na różne sposoby i tak, wykształciło się wewnątrz jogi kilka szkół. Jedną z nich jest hatha joga.

U jej podstaw leży przekonanie, że podróż na ścieżce duchowego rozwoju rozpoczyna się od ciała. Teza o jedności psychofizycznej, jaką stanowimy pozwala sądzić, że praca z ciałem może stanowić doskonałe narzędzie oddziaływania na sferę psychiczną i duchową. Oddziaływanie psychika-ciało jest łatwe do zaobserwowania, choćby wtedy, gdy w stresie reagujemy napięciem barków i zamknięciem klatki piersiowej (nie mówiąc już o uścisku w okolicy żołądka). Ale proces ten można również odwrócić, czyli uczynić z ciała narzędzie i probierz zmiany psychicznej, mentalnej i duchowej.

Po pierwsze więc, aby rozpocząć pracę z umysłem należy uzdrowić i oczyścić ciało, czyli usunąć przeszkody natury fizycznej. Czy można się skupić, kiedy czuje się silny fizyczny dyskomfort albo ból? Jogini tej szkoły dążą do stanu, w którym ciało nie zakłóca stanu świadomości, do stanu uwolnienia od ciała. Jednak droga do tego celu prowadzi początkowo przez zatroszczenie się o ciało, przywrócenie mu pierwotnej równowagi.

Po drugie nieustanny kontakt z ciałem, obserwacja zachodzących w nim zmian stanowi doskonałą okazję do treningu uważności i skupienia. Uwrażliwia nasze postrzeganie, poszerza świadomość ciała i z czasem propaguje się również na sferę psychiczną. Ważne jest jednak, aby nakierowanie uwagi na ciało było zupełnie niewymuszone, a raczej wynikało z autonomicznie podjętej decyzji.

Po trzecie wszystkie te zdobycze, czyli zdolność do jasnego obserwowania swojego ciała i potem emocji oraz stanów umysłu stwarzają możliwość lepszego wglądu w to, co się z nami dzieje. Mając do dyspozycji takie właśnie narzędzia trudniej ulec złudzeniu postępu, gdy go faktycznie nie ma. Stan ciała i wyostrzona percepcja stają się probierzem naszego rozwoju osobistego.

Do głównych praktyk hatha jogi należą asana i, zgodnie z przekazem Patańdżalego, oparta na niej - pranajama (praktyki oddechowe).

Z kolei tak, jak hatha joga stanowi jedną ze szkół opartych na Jogasutrach, tak wewnątrz tejże szkoły wykształciło się i nadal powstaje wiele metod pracy z ciałem nakierowanych na rozwój duchowy. Jedną z nich jest metoda Iyengara.

Opracowała Katarzyna Pilorz